ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Λίγο έξω από το χωριό υπάρχει η εκκλησία της Θεοτόκου γνωστή ως Παναγιά η οποία είναι ερειπωμένη και πιστεύεται ότι ήταν άλλοτε καθολικό μοναστήρι ή μάλλον εκκλησία μετοχιού και μάλιστα της μονής Θεοτόκου των Πάντων Χαράς των Στροφάδων. Η απομονωμένη θέση κοντά σε πηγή νερού κάνει πολύ πιθανή την ανέγερση του μνημείου αρχικά ως καθολικό. Η Θεοτόκος του Ανήλιου είναι σχεδόν άγνωστη. Μια φωτογραφία του εσωτερικού της δημοσιεύτηκε προ πολλών ετών από τον Struck, του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Γραπτές πληροφορίες για τον εκκλησία δεν υπάρχουν. Δυστυχώς ο ναός δεν είναι απλώς ερειπωμένος αλλά και καταδικασμένος να καταστραφεί. Η πλήρης εγκατάλειψη και οι ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες επέτρεψαν τη διάλυση του κτιρίου από

τη βλάστηση. Πλήθος από δέντρα έχουν φυτρώσουν από παλιά πάνω στους ερειπωμένους τοίχους έτσι ώστε να χωρίσουν σε κομμάτια και ενίοτε να τους μετακινήσουν από τη θέση τους. Κατασκευάστηκε με τους πωρόλιθους της Μεταμόρφωσης του Σωτήρως. Ο ναός διατηρήθηκε σε καλή κατάσταση μέχρι το τέλος του 19ου αι. Ύστερα άρχισε να καταστρέφεται. Εύκολα διαπιστώνεται ότι η εκκλησία δεν έχει όπως συχνά συμβαίνει σε βυζαντινά μνημεία πολλές φάσεις κατασκευής. Μόνο μετά την ερείπωση του οι χωρικοί έκτισαν από πωρόλιθους πρόχειρους τοίχους για να συγκρατήσουν στη θέση τους τις πλάγιες θύρες και το παράθυρο της κεντρικής κόγχης του ιερού. Είναι επίσης άγνωστο πότε απομονώθηκε το διακονικό με τοίχο ώστε να δημιουργηθεί εκεί ένα πρόχειρο οστεοφυλάκιο.   Ο ναός είναι βασιλική, εγγράφεται σε ορθογώνιο διαστάσεων 12,51 Χ 8,63μ. Η Παναγιά του Ανήλιου είναι μια τρίκλιτη ξυλοστέγαστη βασιλική με θολοσκέπες το ιερό. Είναι δρομική με νάρθηκα τριμερής ως προς το πλάτος. Το πλάτος του ιερού όπως και του μεσαίου κλίτους είναι 2.74 μ. και το πλάτος του νάρθηκα 2,63 μ. Έτσι ο κυρίως ναός μαζί με το ιερό πλησιάζει σε αναλογίες το τετράγωνο 1/1,05. Πιθανότατα να είχε υπερυψωμένο φωταγωγό στο μεσαίο κλίτος. 
Δυστυχώς μετά την εν μέρει καταστροφή του ναού οι κάτοικοι χωρίς να γνωρίζουν την αξία του έπαιρναν τους πωρόλιθους για δική τους χρήση.
Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση του ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρως (μάρμαρα και πωρόλιθους) δεν υπάρχουν στη περιφέρεια άρα μεταφέρθηκαν από μακριά. Έτσι συμπεραίνουμε ότι υπήρχαν δρόμοι αλλά και οι κάτοικοι είχαν οικονομική άνεση. 
Τέλος παλαιότερα εκεί γίνοταν πανηγύρι, σαράντα μέρες μετά το Πάσχα (του Αρουσαλιού) που διαρκούσε τρείς μέρες. Σήμερα γίνεται λειτουργία μια φορά το χρόνο στις 20 Αυγούστου. Στις φονικές πυρκαγιές του 2007 ο ναός υπέστει σοβαρές καταστροφές. Κάηκαν τα ξύλινα υποστυλώματα που περιμετρικά στήριζαν τους τοίχους του κτηρίου με συνέπεια να καταρρεύσουν τμήματα του νότιου και βόρειου τοίχου, της καμάρας του διακονικού, καθώς και η νοτιοανατολική γωνία. Σημειώνεται ότι οι τοίχοι του ναού είχαν υποστυλωθεί το 1996 από την 6η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Πλέον έχει κατασκευαστεί σκέπαστρο για την προστασία του ναού.
Στο pdf που ηπάρχει παρακάτω θα βρείτε μια έκθεση της χριστιανικής αρχαιολογικής εταιρίας και συγκεκριμένα του  Χαράλαμπου Μπούρα για τον ναό.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΟΣ ΚΟΙΜΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΩΣ

Στο βόρειο τμήμα του χωριού υπάρχουν θεμέλια αρχαίου ναού κατασκευασμένο από πωρόλιθο και μαρμάρινες κολώνες.  Τα κιονόκρανα άλλα φέρουν πλατανόφυλλο και άλλα αμπελόφυλλο, έτσι συμπεραίνουμε ότι ο ναός ήταν προχριστιανικός αφιερωμένος στο θεό Απόλλωνα. Όταν όμως επικράτησε ο χριστιανισμός μετατράπηκε σε  ναό αφιερωμένο στη Μεταμόρφωσης του Σωτήρως. Ο ναός αυτός πιθανόν καταστράφηκε κατά τη εποχή που δημιουργήθηκε η λίμνη του Καϊάφα. Και  πιθανόν τον 6ο αιώνα  αναστηλώθηκε σε βυζαντινό ναό. Κατά την κατολίσθηση του χωριού στο τέλος της πρώτης χιλιετίας καταστράφηκε και ο ναός. Μετά την επανεγκατάσταση στο χωριό οι κάτοικοι έχτισαν ένα μικρό εκκλησάκι στα ερείπια του παλιού ναού. Αλλά επειδή η περιοχή είχε πολύ υγρασία έχτισαν ένα νέο ναό αφιερωμένο στο Ιωάννη Χρυσόστομο.
Τέλος στο εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρως βάφτιζαν τα παιδιά έως το τέλος της δεκαετίας του ’50. Πριν λίγα χρόνια η έκτη εφορία βυζαντινών αρχαιοτήτων ήρθε και πήρε τρία κιονόκρανα που τωρα εκτείθεντε στο αρχαιολογικό μουσείο.

ΝΕΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΩΣ

Η Εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρως χτίστηκε το 1960-1972. Για την κατασκευή του έγινε έρανος από τους κατοίκους του χωριού. Εγκενιάστηκε το 1973 επί του ιερέως Γεωργίου Κολιαδήμα. Είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού. Βρίσκεται στην πλατεία του χωριού, και κάθε κυριακή καθώς και σε κάθε γιορτή τελείται η θεία λειτουργία. Πρόσφατα πλακοστρώθηκε ο περιβάλλον χώρος και χτίστηκαν πλησίον τουαλέτες και ένα γραφείο το οποίο χρησιμοποιείται επίσης και ως ιατρείο.

Οι ιερείς της ενορίας του Ανηλίου ήταν οι εξής:

Σπύρος Παπασπύρος.
Σπύρος Αλεξανδρόπουλος.
Γεώργιος Κολιαδήμας.
Αναστάσιος Παναγώπουλος:
Γεώργιος Θωμόπουλος:

Πρίν τον πάτερ Σπύρο Παπασπύρο οι ιερείς έρχονταν παροδικά, και δεν ήταν μόνιμοι στην ενορία.

ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

Η Εκκλησία του Άγιου Ιωάννη του Χρυσοστόμου χτίστηκε περίπου το 1830. Ανακατασκευάστηκε το 1915 καθώς και πρόσφατα το 2007. Ήταν η εκκλήσια της ενορίας αλλά επειδή εκεί ήταν το νεκροταφίο χτίστηκε νέος ναός στην πλατεία του χωριού αφιερωμένος στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος, όπου και μέχρι σήμερα είναι η εκκλησία της ενορίας. Το 2007 ανακαινήστηκε και γιορτάστηκαν πανηγυρικά τα 1600 χρόνια από την ανακομηδή των λειψάνων του Άγιου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, όπου επίσης αναρτήθηκε μαρμάρινη πλάκα. Βρίσκεται πάνω απο το χωριό, μετά απο μια ανηφορα με αρκετη κλίση.